កាន់បិណ្ឌ–ភ្ជុំបិណ្ឌ ឱ្យបានជាប្រព័ន្ធ ដោយបែងចែកជា ប្រវត្តិ ប្រភពព្រះពុទ្ធសាសនា អត្ថន័យពាក្យ ពិធី ១៥ ថ្ងៃ រឿងព្រេងដែលពាក់ព័ន្ធ គោលធម៌ និងតម្លៃវប្បធម៌ខ្មែរ។ ចំណុចសំខាន់មួយគឺ ត្រូវបែងចែកឱ្យច្បាស់រវាង អ្វីដែលមានមូលដ្ឋានក្នុងព្រះត្រៃបិដក និង ទំនៀមទម្លាប់/រឿងព្រេងខ្មែរដែលបានវិវត្តមកក្រោយ។
១. កាន់បិណ្ឌ–ភ្ជុំបិណ្ឌ គឺជាអ្វី?
កាន់បិណ្ឌ
និងភ្ជុំបិណ្ឌ គឺជាពិធីបុណ្យប្រពៃណីដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ប្រជាជនខ្មែរ
ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
និងទំនៀមគោរពដូនតារបស់សង្គមខ្មែរ។
ជាទូទៅ
ពិធីនេះមានរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ៖
• ថ្ងៃទី
១–១៤ គេហៅថា ថ្ងៃកាន់បិណ្ឌ
• ថ្ងៃទី
១៥ គឺ ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ ឬ បិណ្ឌធំ
ប្រភពសហសម័យក៏ពិពណ៌នាថា
១៤ ថ្ងៃដំបូងជាថ្ងៃដែលគ្រួសារខ្មែរវេនគ្នាទៅវត្តធ្វើបុណ្យ និងថ្ងៃទី ១៥
ជាថ្ងៃសំខាន់បំផុតនៃពិ
២.
អត្ថន័យនៃពាក្យ «កាន់បិណ្ឌ» និង «ភ្ជុំបិណ្ឌ»
«បិណ្ឌ»
ពាក្យ បិណ្ឌ (Piṇḍa)
មានន័យទាក់ទងនឹង ដុំអាហារ
ឬដុំបាយដែលបូជា/ប្រគេន។
ក្នុងប្រពៃណីខ្មែរ
«បាយបិណ្ឌ» ជាដុំបាយដែលគេរៀបចំជាដុំៗ ហើយយកទៅធ្វើពិធីនៅវត្ត។
ប្រភពខ្លះក៏ពន្យល់ថា ពាក្យ ben
មានទំនាក់ទំនងនឹងការប្រមូល
ឬការបង្កើតបាយជាដុំ។
«ភ្ជុំ»
ភ្ជុំ មានន័យថា ជួបជុំ ប្រមូលផ្តុំ រួមគ្នា។
ដូច្នេះ
បើពន្យល់តាមន័យទូទៅ៖
ភ្ជុំបិណ្ឌ
= ការជួបជុំ និងប្រមូលបុណ្យតាមរយៈបិណ្ឌ/ទាន ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលដល់ញាតិដែលបានចែកឋាន។
ពាក្យ pchum ត្រូវបានពន្យល់ថា
មានន័យថា «gather/unite» ខណៈ ben សំដៅទៅលើដុំអាហារ/បិណ្ឌ។
៣.
តើកាន់បិណ្ឌ–ភ្ជុំបិណ្ឌ មានដើមកំណើតពីព្រះពុទ្ធផ្ទាល់ឬ?
ចំណុចនេះសំខាន់ណាស់។
មិនគួរនិយាយថា
ព្រះពុទ្ធបានបង្កើតពិធី «កាន់បិណ្ឌ ១៥ ថ្ងៃ» ក្នុងទម្រង់ដែលខ្មែរធ្វើសព្វថ្ងៃដោយផ្ទាល់ទេ។
អ្វីដែលមានមូលដ្ឋានច្បាស់ក្នុងអត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
គឺ៖
• ការធ្វើទាន
• ការប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ
• ការធ្វើកុសល
• ការឧទ្ទិសកុសលដល់ញាតិដែលបានស្លាប់
• ការរំឭកគុណញាតិ
• ការជួយអ្នកដែលកំពុងរងទុក្ខ
ជាពិសេសមាន តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ (Tirokuḍḍa Kanda) ក្នុង
ខុទ្ទកបាឋៈ ដែលនិយាយអំពីការធ្វើទានសម្រាប់ញាតិដែលបានចែកឋាន។
ដូច្នេះ
អាចនិយាយបានថា៖
កាន់បិណ្ឌ–ភ្ជុំបិណ្ឌ
ជាប្រពៃណីខ្មែរដែលមានគោលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាគាំទ្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ប៉ុន្តែទម្រង់ពិធី
១៥ ថ្ងៃ និងទំនៀមផ្សេងៗ គឺជាការវិវត្តរបស់ប្រពៃណីខ្មែរ។
៤.
មូលដ្ឋានធម៌សំខាន់៖ «តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ»
ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ
មានអត្ថបទដ៏សំខាន់មួយឈ្មោះ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ដែលនិយាយអំពីបុគ្គលដែលបានចែកឋាន
ហើយអាចកើតជាបេតៈ។
ខ្លឹមសារសំខាន់គឺ៖
អ្នករស់នៅគួររំឭកដល់ញាតិដែលបានស្លាប់ ហើយធ្វើទានដោយចិត្តមេត្តា ដោយគិតថា៖
«សូមកុសលនេះបានដល់ញាតិរបស់យើង។
សូមញាតិរបស់យើងមានសេចក្តីសុខ»។
ព្រះសូត្របញ្ជាក់ថា ការយំសោក ឬសោកសៅតែមួយមុខ
មិនជួយដល់អ្នកស្លាប់ទេ ប៉ុន្តែការធ្វើទានដែលបានតាំងនៅក្នុងព្រះសង្ឃ
និងការធ្វើកុសល គឺជាផ្លូវដែលមានប្រយោជន៍។ នេះជាគោលគំនិតមួយដែលស្របយ៉ាងខ្លាំងជាមួយទំនៀម ធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសលដល់ដូនតា របស់ខ្មែរ។
៥.
ហតុអ្វីបានជាត្រូវធ្វើបុណ្យឱ្យអ្នកស្លាប់?
តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា មិនមែនមនុស្សស្លាប់គ្រប់រូបសុទ្ធតែទៅជាបេតៈទេ។
កម្មរបស់មនុស្សម្នាក់ៗជាអ្នកកំណត់ភពកំណើតតាមគោលការណ៍កម្ម
និងវិបាក។
ក្នុង ជានុស្សោណីសូត្រ (Jāṇussoṇi Sutta, AN 10.177) ព្រះពុទ្ធពន្យល់ថា កុសលដែលឧទ្ទិសទៅអ្នកស្លាប់
អាចទៅដល់ក្នុង ស្ថានដែលសមស្រប ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់ស្ថានកំណើតទាំងអស់នោះទេ។
ក្នុង មិលិន្ទបញ្ហា ក៏មានការពន្យល់ស្រដៀងគ្នាថា
មិនមែនអ្នកស្លាប់គ្រប់រូបអាចទទួលផលពីការឧទ្ទិសកុសលបានទេ
ហើយអ្នកធ្វើទានក៏ទទួលផលកុសលពីអំពើរបស់ខ្លួនផងដែរ។
ដូច្នេះ
ការធ្វើបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌមានគោលការណ៍ពីរផ្នែក៖
១.
យើងធ្វើកុសលដោយខ្លួនឯង
២.
យើងតាំងចិត្តឧទ្ទិសកុសលនោះដល់ញាតិដែលបានចែកឋាន
៦.
តើ «បាយបិណ្ឌ» មានន័យអ្វី?
បាយបិណ្ឌ គឺជានិមិត្តសញ្ញាដ៏សំខាន់មួយនៃប្រពៃណីភ្ជុំបិណ្ឌ។
គេធ្វើបាយជាដុំៗ
ហើយនៅតាមតំបន់ខ្លះ មានការលាយល្ង ឬគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ។
ការយកបាយបិណ្ឌទៅដាក់នៅទីវត្ត
ឬទីដែលបានរៀបចំសម្រាប់ពិធី មានន័យជានិមិត្តរូបនៃ៖
• ការផ្តល់អាហារ
• ការចែករំលែក
• ការរំឭកដល់អ្នកដែលបានចែកឋាន
• ការធ្វើមេត្តា
• ការបង្កើតកុសល
ទំនៀមបោះបាយបិណ្ឌនៅពេលព្រឹកមុនថ្ងៃរះ
ត្រូវបានរាយការណ៍ថាជាទំនៀមដ៏លេចធ្លោក្នុងពិធីភ្ជុំបិណ្ឌនៅកម្ពុជា។
៧.
ហេតុអ្វីខ្មែរធ្វើបុណ្យ ១៥ ថ្ងៃ?
នេះជាចំណុចប្រវត្តិសាស្ត្រគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។
ប្រភពសិក្សាខ្លះបានកត់សម្គាល់ថា
ទំនៀមបុណ្យសម្រាប់ញាតិ និងការគាំទ្រព្រះសង្ឃធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាមួយរដូវ វស្សា ៣ ខែ។
ក្នុងអតីតកាល
ព្រះសង្ឃស្នាក់នៅទីវត្តក្នុងអំឡុងវស្សា
ហើយពុទ្ធបរិស័ទមានទំនៀមវេនគ្នាផ្គត់ផ្គង់ចង្ហាន់ និងសម្ភារៈចាំបាច់ដល់ព្រះសង្ឃ។
ប្រភពសិក្សាអំពីប្រវត្តិភ្ជុំបិណ្ឌក៏ភ្ជាប់ការបង្រួមពិធីពីរយៈពេលប្រហែល
៣ ខែ មកជា ១៥ ថ្ងៃ ទៅនឹងរជ្ជកាលព្រះបាទអង្គឌួង
នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩។
ប៉ុន្តែគួរប្រុងប្រយ័ត្ន៖
ប្រវត្តិដើមកំណើតភ្ជុំបិណ្ឌមានទាំងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ រឿងព្រេង
និងការបកស្រាយតាមទំនៀម។ ដូច្នេះ
មិនគួរយករឿងព្រេងទាំងអស់មកបញ្ជាក់ថាជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានបញ្ជាក់ច្បាស់នោះទេ។
៨.
រឿងព្រះបាទពិម្ពិសារ និងញាតិដែលបានស្លាប់
មានរឿងសំខាន់មួយក្នុងអក្សរសាស្ត្រព្រះពុទ្ធសាសនា
ដែលជួយឱ្យយើងយល់ពីគំនិត ឧទ្ទិសកុសលដល់ញាតិ។
តាមអត្ថាធិប្បាយ
និងប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា ញាតិមួយចំនួនរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ដែលបានកើតជាបេតៈ
បានរងទុក្ខ ហើយត្រូវការកុសលពីញាតិរស់។
បន្ទាប់ពីព្រះបាទពិម្ពិសារធ្វើទានប្រគេនព្រះសង្ឃ
ហើយតាំងចិត្តឧទ្ទិសកុសល ញាតិទាំងនោះបានទទួលប្រយោជន៍តាមលទ្ធភាពនៃកំណើតរបស់ពួកគេ។
រឿងនេះត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ក្នុងប្រពៃណីអត្ថាធិប្បាយ។
ចំណុចដែលគួរយល់គឺ៖
ព្រះពុទ្ធសាសនាមិនបង្រៀនឱ្យយើងយំសោកដើម្បីអ្នកស្លាប់ទេ
ប៉ុន្តែបង្រៀនឱ្យយើងធ្វើអំពើល្អ ហើយតាំងចិត្តឧទ្ទិសកុសល។
នេះហើយជាបេះដូងមួយនៃបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ។
៩.
កាន់បិណ្ឌ ១៤ ថ្ងៃ មានលក្ខណៈដូចម្តេច?
ក្នុងរយៈពេល
១៤ ថ្ងៃដំបូង គ្រួសារខ្មែរតាមវេនគ្នា ឬតាមថ្ងៃដែលខ្លួនកំណត់ ទៅកាន់វត្ត។
ពួកគេអាច៖
• ប្រគេនចង្ហាន់
• ប្រគេនបច្ច័យ
• ប្រគេនទេយ្យវត្ថុ
• ស្តាប់ធម៌
• សមាទានសីល
• សូត្រមន្ត
• អង្គុយសមាធិ
• ធ្វើបាយបិណ្ឌ
• ឧទ្ទិសកុសលដល់បុព្វការីជន
ប្រពៃណីខ្លះរៀបចំឱ្យគ្រួសារផ្សេងៗគ្នា វេនគ្នាទទួលបន្ទុកចង្ហាន់
និងកម្មវិធីនៅវត្ត ដើម្បីឱ្យព្រះសង្ឃមានចង្ហាន់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងអំឡុងពេលពិធី។
១០.
ថ្ងៃទី ១៥ — ភ្ជុំបិណ្ឌ ឬបិណ្ឌធំ
ថ្ងៃទី
១៥ គឺជាថ្ងៃដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនមកជួបជុំគ្នានៅវត្ត។
នៅថ្ងៃនេះ
គ្រួសារជាច្រើននាំ៖
ចង្ហាន់
+ ផ្លែឈើ + នំខ្មែរ + បាយបិណ្ឌ + ទេយ្យវត្ថុ + បច្ច័យ
មកប្រគេនព្រះសង្ឃ។
មានការសូត្រធម៌
ធ្វើបុណ្យ និងឧទ្ទិសកុសលដល់៖
• ឪពុកម្តាយ
• ជីដូនជីតា
• បុព្វបុរស
• ញាតិ
• មិត្តភក្តិ
• អ្នកដែលបានចែកឋាន
ថ្ងៃទី
១៥ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាថ្ងៃសំខាន់បំផុតនៃពិធី ១៥ ថ្ងៃ។
១១.
ហេតុអ្វីកូនខ្មែរត្រូវទៅវត្ត?
នេះជាអត្ថន័យដែលជ្រៅជាង
«ទៅធ្វើបុណ្យ»។
ភ្ជុំបិណ្ឌជាឱកាសឱ្យកូនចៅ៖
១.
រំឭកគុណបុព្វបុរស
យើងមិនមែនកើតមកដោយខ្លួនឯងទេ។
មានឪពុកម្តាយ ជីដូនជីតា និងបុព្វបុរសជាច្រើនជំនាន់ដែលបានចិញ្ចឹម
និងបន្តជីវិតមកដល់យើង។
២.
បង្រៀនកូនចៅឱ្យស្គាល់ «កតញ្ញូ»
កូនត្រូវរៀនចេះដឹងគុណ
និងតបស្នងគុណ។
៣.
បង្រួបបង្រួមគ្រួសារ
មនុស្សដែលទៅធ្វើការនៅទីក្រុង
ឬរស់នៅបរទេស តែងត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតក្នុងរដូវភ្ជុំបិណ្ឌ។
៤.
បន្តអត្តសញ្ញាណខ្មែរ
ពិធីនេះភ្ជាប់៖
គ្រួសារ
→ វត្ត → ព្រះសង្ឃ → ព្រះធម៌ → ដូនតា → វប្បធម៌ខ្មែរ
១២.
ភ្ជុំបិណ្ឌ និង «កតញ្ញូ»
បើមើលតាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា
ភ្ជុំបិណ្ឌមិនមែនគ្រាន់តែជាពិធី «ឱ្យអាហារដល់អ្នកស្លាប់» ទេ។
វាជាការអនុវត្ត កតញ្ញូ–កតវេទី។
យើងរំឭកថា៖
«អ្នកដែលបានចិញ្ចឹមយើង
យើងមិនភ្លេចគុណរបស់គាត់ទេ ទោះបីគាត់បានចែកឋានទៅហើយក៏ដោយ»។
ព្រះសូត្រ តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ផ្តោតលើការរំឭកថា «គាត់ជាញាតិ ជាមិត្ត ជាអ្នកធ្លាប់ជួយយើង» ហើយលើកទឹកចិត្តឱ្យធ្វើទានសម្រាប់ញាតិដែលបានចែកឋាន។
១៣.
តើធ្វើបុណ្យហើយ អាច «បញ្ជូនអាហារ» ទៅអ្នកស្លាប់ដោយផ្ទាល់ឬ?
តាមគោលធម៌ថេរវាទ
ត្រូវពន្យល់ឱ្យត្រឹមត្រូវ។
មិនមែនមានន័យថា
យើងយកចង្ហាន់ទៅដាក់នៅវត្ត ហើយអ្នកស្លាប់គ្រប់រូបនឹងទទួលអាហារនោះដោយផ្ទាល់ទេ។
គោលការណ៍គឺ៖
អ្នករស់ធ្វើកុសល
→ ឧទ្ទិសកុសល →
អ្នកស្លាប់អាចទទួលប្រយោជន៍ ប្រសិនបើស្ថានកំណើតរបស់គាត់អនុញ្ញាត →
អ្នកធ្វើបុណ្យក៏ទទួលផលកុសលពីអំពើរបស់ខ្លួន។
នេះជាមូលហេតុដែលការធ្វើបុណ្យឱ្យអ្នកស្លាប់
គួរផ្តោតលើ កុសលកម្ម ជាងការភ័យខ្លាចខ្មោច។
១៤.
«បេតៈ» មានន័យដូចម្តេច?
បេតៈ
(Peta) គឺជាសត្វលោកមួយប្រភេទក្នុងទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា
ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានទុគ្គតិ។
Petavatthu គឺជាគម្ពីរដែលមានរឿងជាច្រើនអំពីបេតៈ
និងបង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងកម្មអកុសល និងផលដែលកើតឡើង។
ប៉ុន្តែត្រូវចាំថា៖
បេតៈ
≠ មនុស្សស្លាប់គ្រប់រូប។
អ្នកស្លាប់អាចកើតជាមនុស្សទៀត
ជាទេវតា ជាសត្វ ឬក្នុងភពផ្សេងៗទៅតាមកម្ម។
១៥.
ហេតុអ្វីគេបោះបាយបិណ្ឌពេលព្រលឹម?
ក្នុងប្រពៃណីខ្មែរ
មានការធ្វើបាយបិណ្ឌនៅពេលព្រលឹមខ្លាំង មុនថ្ងៃរះ។
ប្រភពពិពណ៌នាអំពីទំនៀមនេះថា
ប្រជាពុទ្ធបរិស័ទទៅវត្តតាំងពីប្រហែលម៉ោង ៤ ព្រឹក ដើម្បីធ្វើពិធី
និងដាក់/បោះបាយបិណ្ឌ។
ប៉ុន្តែ ពេលវេលា
និងរបៀបធ្វើអាចខុសគ្នាតាមវត្ត និងតំបន់។
មិនគួរយករបៀបមួយនៅវត្តណាមួយទៅចាត់ទុកថាជាច្បាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាសម្រាប់គ្រប់ទីកន្លែងនោះទេ។
១៦.
តើ «បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ» ជាពិធីសាសនា ឬជាពិធីវប្បធម៌?
ចម្លើយគឺ ទាំងពីរ។
ផ្នែកព្រះពុទ្ធសាសនា
• ទាន
• សីល
• ភាវនា
• ស្តាប់ធម៌
• ប្រគេនចង្ហាន់
• ឧទ្ទិសកុសល
• មេត្តា
• កតញ្ញូ
ផ្នែកវប្បធម៌ខ្មែរ
• ជួបជុំគ្រួសារ
• ត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើត
• ស្លៀកពាក់ប្រពៃណី
• ធ្វើនំខ្មែរ
• រៀបចំម្ហូបអាហារ
• ជួបសាច់ញាតិ
• ថែរក្សាប្រពៃណីពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ
CHOOTHMUNY HUY: ប្រភពសហសម័យក៏ពិពណ៌នាភ្ជុំបិណ្ឌថា ជាពេលដែលគ្រួសារខ្មែរជួបជុំ
និងរំឭកបុព្វបុរស ខណៈពិធីនៅវត្តនៅតែជាចំណុចកណ្តាល។
១៧.
អាហារខ្មែរ និងភ្ជុំបិណ្ឌ
អាហារមិនមែនគ្រាន់តែជារឿងហូបចុកទេ
ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃការបង្ហាញ
សទ្ធា
និងកតញ្ញូ។
គ្រួសារខ្មែរជាច្រើនរៀបចំ៖
• អន្សមចេក
• អន្សមជ្រូក
• នំគម
• នំបត់
• បាយ
• ម្ហូបផ្សេងៗ
• ផ្លែឈើ
អាហារប្រពៃណីទាំងនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ភ្ជុំបិណ្ឌ។
១៨.
ភ្ជុំបិណ្ឌ និងសាមគ្គីភាព
ពាក្យ «ភ្ជុំ» ខ្លួនវាមានន័យថា ការជួបជុំ។
ដូច្នេះ
ភ្ជុំបិណ្ឌមានសារសំខាន់មួយទៀត៖
ជួបជុំមនុស្សរស់
ដើម្បីរំឭកអ្នកដែលបានលាចាកលោក។
កូនៗមកពីទីឆ្ងាយ។
បងប្អូនមកជួបគ្នា។
អ្នកភូមិជួបគ្នានៅវត្ត។
ពុទ្ធបរិស័ទជួយគ្នា។
ព្រះសង្ឃ
និងគ្រហស្ថជួបគ្នាក្នុងព្រះធម៌។
ហេតុនេះហើយ
ភ្ជុំបិណ្ឌមិនត្រឹមតែជាបុណ្យ «សម្រាប់អ្នកស្លាប់» ទេ ប៉ុន្តែក៏ជាបុណ្យ សម្រាប់ការរួបរួមអ្នករស់ ផងដែរ។
១៩.
ភ្ជុំបិណ្ឌនៅក្នុងសង្គមខ្មែរទំនើប
សព្វថ្ងៃ
ខ្មែរមិនត្រឹមតែធ្វើភ្ជុំបិណ្ឌនៅកម្ពុជាទេ។
សហគមន៍ខ្មែរនៅ៖
• កាណាដា
• សហរដ្ឋអាមេរិក
• បារាំង
• អូស្ត្រាលី
• ប្រទេសផ្សេងៗ
ក៏រៀបចំកាន់បិណ្ឌ
និងភ្ជុំបិណ្ឌនៅវត្តខ្មែរផងដែរ។
ប្រភពសហសម័យបានរាយការណ៍ពីការរក្សាប្រពៃណីនេះដោយសហគមន៍ខ្មែរនៅអាមេរិក និងបារាំង។
នេះបង្ហាញថា វត្តខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសក្លាយជាទីកន្លែងរក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា
ភាសា ប្រពៃណី និងអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។
២០.
អ្វីដែលជាសារៈសំខាន់បំផុតរបស់ភ្ជុំបិណ្ឌ
បើយើងសង្ខេបជាគោលធម៌
អាចមាន ៧ ចំណុច៖
១.
កតញ្ញូ
រំឭកគុណឪពុកម្តាយ
និងបុព្វបុរស។
២.
ទាន
ចេះចែករំលែក
និងធ្វើសេចក្តីល្អ។
៣.
សីល
រំលឹកខ្លួនឱ្យរស់នៅដោយសុចរិត។
៤.
ភាវនា
សម្អាតចិត្តតាមសមាធិ
និងការស្តាប់ធម៌។
៥.
ឧទ្ទិសកុសល
តាំងចិត្តឱ្យកុសលដែលបានធ្វើ
មានប្រយោជន៍ដល់ញាតិដែលបានចែកឋាន។
៦.
សាមគ្គី
នាំគ្រួសារ
និងសហគមន៍មកជួបជុំគ្នា។
៧.
រក្សាមរតកខ្មែរ
បន្តប្រពៃណីពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។
២១.
ចំណុចដែលគួរបង្រៀនកូនខ្មែរ
ប្រសិនបើយើងចង់ឱ្យកូនខ្មែរសម័យថ្មីយល់ពីភ្ជុំបិណ្ឌ
យើងមិនគួរបង្រៀនត្រឹមតែថា៖
«ទៅវត្ត
ដើម្បីយកបាយទៅឱ្យខ្មោច»។
ការពន្យល់បែបនេះអាចធ្វើឱ្យកូនយល់ខុសពីគោលធម៌។
គួរបង្រៀនថា៖
«យើងទៅវត្តក្នុងរដូវភ្ជុំបិណ្ឌ ដើម្បីធ្វើកុសល រំឭកគុណបុព្វបុរស
ប្រគេនទានដល់ព្រះសង្ឃ ស្តាប់ព្រះធម៌ រក្សាសីល
និងតាំងចិត្តឧទ្ទិសកុសលដល់ញាតិដែលបានចែកឋាន។»
នេះជាការបកស្រាយដែលភ្ជាប់ ប្រពៃណីខ្មែរ +
គោលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា បានល្អជាង។
២២.
សេចក្តីសង្ខេបជាប្រវត្តិសាស្ត្រ
អាចរៀបជាលំដាប់បានដូចនេះ៖
ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទបុរាណ
↓
គោលធម៌អំពី ទាន កុសល
និងការឧទ្ទិសកុសលដល់ញាតិដែលបានស្លាប់
↓
ទំនៀមគាំទ្រព្រះសង្ឃក្នុងរដូវវស្សា
↓
ប្រពៃណីគោរពបុព្វបុរសរបស់សង្គមខ្មែរ
↓
ការវិវត្តជាទំនៀមខ្មែរ
↓
កាន់បិណ្ឌ
១៤ ថ្ងៃ + ភ្ជុំបិណ្ឌថ្ងៃទី ១៥
↓
ក្លាយជាបុណ្យសាសនា
និងវប្បធម៌ដ៏ធំរបស់ជាតិខ្មែរ។
ប្រភពសិក្សាខ្លះក៏បានភ្ជាប់ប្រវត្តិនៃពិធីគោរពអ្នកស្លាប់នៅកម្ពុជាទៅនឹងសម័យអង្គរ
ហើយមានការប្រើពាក្យ និងពិធីដែលទាក់ទងនឹង piṇḍa ក្នុងសិលាចារឹក។ ប៉ុន្តែការភ្ជាប់ពិធីបុរាណទាំងនោះទៅនឹង «ភ្ជុំបិណ្ឌសម័យបច្ចុប្បន្ន» គួរត្រូវពិពណ៌នាថា ជាប្រវត្តិវិវត្តន៍ មិនមែនមានន័យថាពិធីសព្វថ្ងៃមានទម្រង់ដូចគ្នាទាំងស្រុងតាំងពីសម័យអង្គរទេ។
🌿 សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
កាន់បិណ្ឌ–ភ្ជុំបិណ្ឌ
គឺជាប្រពៃណីខ្មែរដែលបញ្ចូលគ្នារវាងព្រះធម៌ កតញ្ញូ គ្រួសារ សាមគ្គីភាព
និងការរំឭកបុព្វបុរស។
វាមិនមែនជាពិធីដែលមានគោលបំណងធ្វើឱ្យមនុស្សរស់ភ័យខ្លាចអ្នកស្លាប់ទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ វាបង្រៀនឱ្យយើង បម្លែងការនឹករឭក
និងការសោកសៅ ទៅជាកុសលកម្ម៖
អ្នកស្លាប់
— យើងរំឭកគុណ។
អ្នករស់
— យើងធ្វើកុសល។
ព្រះសង្ឃ
— យើងគោរព និងប្រគេនទាន។
កូនចៅ
— យើងបង្រៀនឱ្យចេះកតញ្ញូ។
សង្គម
— យើងរួបរួមសាមគ្គី។
វប្បធម៌
— យើងរក្សាឱ្យបន្តទៅជំនាន់ក្រោយ។
ហើយនេះជាខ្លឹមសារដ៏ជ្រៅរបស់ «ភ្ជុំបិណ្ឌ»៖
ការជួបជុំរបស់អ្នករស់
ដើម្បីរំឭកអ្នកដែលបានលាចាកលោក និងបង្កើតកុសលដោយសទ្ធា មេត្តា និងកតញ្ញូ។
